Legioner Hastalığı Bölüm 2: Sıcak ve Soğuk Su Sistemlerinde Legionella Bakterisinin Kontrolü

Yayın Yılı: 2014

Bu rehber, işverenler, bina kontrolünde olanlar ve başkalarının sağlık ve güvenliğinden sorumlu olanlar gibi görev sahiplerine, yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu yükümlülükler arasında risk kaynaklarının tanımlanması ve değerlendirilmesi, riskin önlenmesi veya kontrolü için bir plan hazırlanması, önlemlerin uygulanması, yönetilmesi ve izlenmesi, önlemlere ilişkin kayıtların tutulması ve başkalarından sorumlu bir yöneticinin atanması yer almaktadır.

Rehber, 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2002 tarihli Sağlığa Zararlı Maddelerin Kontrolü Yönetmeliği (COSHH) ve 1999 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Yönetmeliği gibi ilgili mevzuatların yasal gerekliliklerine ilişkin pratik bilgiler sunmaktadır.

İçindekiler

  • Giriş
  • Sıcak ve soğuk su sistemlerinin türleri ve uygulaması
  • Su sistemi tasarımı ve devreye alma
  • Sıcak ve soğuk su sistemlerinin işletimi ve denetimi
  • Su arıtımı ve kontrol programları
  • Mikrobiyolojik izleme
  • Temizlik ve dezenfeksiyon
  • Ortak kullanım alanları ve konutlar: Ev sahipleri
  • Sağlık ve bakım evleri için özel hususlar
  • Ekler: Risk değerlendirmesi, yazılı kontrol planı, salgın durumunda yapılacaklar, örnek noktalar
  • Sözlük, referanslar ve ek bilgi kaynakları

Giriş

Bu rehber, görev sahiplerine legionella bakterisi kaynaklı risklerin değerlendirilmesi ve kontrolü konusunda pratik rehberlik sağlar. Legionella bakterisinin üremesi için uygun çevresel koşullara sahip herhangi bir su sistemi potansiyel risk kaynağıdır. Aşağıdaki durumlar varsa, su sisteminizde makul ölçüde öngörülebilir bir legionella riski vardır:

  • Su sisteminizde su depolanıyor veya yeniden dolaşıma sokuluyorsa,
  • Su sıcaklığı sistemin tamamında veya bir kısmında 20–45 °C arasında olabiliyorsa,
  • Pas, çamur, kireç ve organik madde gibi bakteri üremesini destekleyen tortular varsa,
  • Su damlacıkları oluşabiliyor ve bu damlacıklar yayılabiliyorsa,
  • Çalışanlar, yükleniciler, ziyaretçiler gibi kişilerin kontamine su damlacıklarına maruz kalma ihtimali varsa.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Legionella bakterisinden kaynaklanan riskler, 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındadır. 1999 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Yönetmeliği genel bir çerçeve sunarken, 2002 tarihli Sağlığa Zararlı Maddelerin Kontrolü Yönetmeliği (COSHH) biyolojik ajanlar dahil tehlikeli maddelerden kaynaklanan risklerin değerlendirilmesi, önlenmesi veya kontrolü için özel yükümlülükler getirir.

COSHH’un temel unsurları şunlardır:

  • Risk değerlendirmesi,
  • Maruziyetin önlenmesi veya mümkünse daha az tehlikeli bir madde veya yöntemle ikame edilmesi,
  • Önleme veya ikame mümkün değilse maruziyetin kontrolü,
  • Kontrol önlemlerinin bakımı, muayenesi ve test edilmesi,
  • Çalışanlara bilgi, talimat ve eğitim sağlanması,
  • Gerekli durumlarda çalışanların sağlık gözetimi.

Diğer İlgili Mevzuat

  • Soğutma Kuleleri ve Buharlaşmalı Yoğuşturucuların Bildirimi Yönetmeliği 1992: İşverenler, soğutma kulesi veya buharlaşmalı yoğuşturucu işletiyorlarsa yerel makama yazılı bildirimde bulunmak zorundadır.
  • İş Kazaları, Hastalıkları ve Tehlikeli Olayların Bildirimi Yönetmeliği (RIDDOR) 2013: İşverenler, iş ile bağlantılı kazaları ve hastalıkları HSE’ye bildirmekle yükümlüdür. Legionellozis vakaları, ilgili koşullar sağlandığında bildirime tabidir.
  • İş Sağlığı ve Güvenliği Temsilcileri ve Komiteleri Yönetmeliği 1977 ve Çalışanlarla Danışma Yönetmeliği 1996: İşverenler, sağlık ve güvenlik konularında çalışan temsilcileri veya çalışanlarla danışmak zorundadır.

Risk Kaynaklarının Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi

Legionella risk değerlendirmesi yapmak ve güncel tutmak sağlık ve güvenlik yasaları gereğidir. Görev sahibi, bu değerlendirmeyi yapmak ve kontrol planını yönetmek üzere yetkin bir sorumlu kişi veya kişiler atamalıdır. Bu kişiler su sistemlerini, ilgili ekipmanları ve tüm bileşenleri iyi anlamalıdır.

Risk değerlendirmesi sırasında aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

  • Su sisteminde su depolanması veya yeniden dolaşımı,
  • Su sıcaklığının 20–45 °C arasında olması,
  • Pas, çamur, kireç, organik madde ve biyofilm gibi bakteri üremesini destekleyen tortuların varlığı,
  • Su damlacıklarının oluşması ve yayılma olasılığı,
  • Çalışanlar, yükleniciler, ziyaretçiler veya halkın kontamine damlacıklara maruz kalma ihtimali.

Risk değerlendirmesi, su sistemlerinin saha incelemesini ve ilgili sağlık ve güvenlik önlemlerini (yüksekte çalışma, kapalı alanlar, çalışma izinleri vb.) içermelidir.

Şematik Diyagram: Su sisteminin basitleştirilmiş ve doğru bir gösterimi olup, sistemin yapısını hızlı ve kolay anlamaya yardımcı olur. Teknik çizim değildir ancak sistemdeki ekipman, vana, filtre ve kullanılmayan parçaları gösterir.

Risk değerlendirmesi sonucunda makul bir risk yoksa veya riskler önlemlerle uygun şekilde yönetiliyorsa, değerlendirme tamamlanmış sayılır. Ancak mevcut kontroller sürdürülmelidir. Risk değerlendirmesi sürekli bir süreçtir ve özellikle aşağıdaki durumlarda gözden geçirilmelidir:

  • Su sisteminde veya kullanımında değişiklik,
  • Binanın kullanımında değişiklik,
  • Yeni risk veya kontrol bilgileri,
  • Kontrol önlemlerinin etkinliğinin azalması,
  • Önemli personel değişiklikleri,
  • Legioner hastalığı vakası.

İletişim, risk değerlendirme sürecinde kritik öneme sahiptir. Riskler yönetimle paylaşılmalı ve önceliklendirilmelidir.

Risk Yönetimi

Yetersiz yönetim, eğitim eksikliği ve kötü iletişim legioner hastalığı salgınlarında katkı sağlayan faktörlerdir. Risk değerlendirmesi ve önlemlerin uygulanmasından sorumlu kişilerin yetkin, eğitimli ve sorumluluklarının farkında olması gerekir.

Görev sahibi, riskleri kontrol etmek üzere yetkin bir sorumlu kişi atamalıdır. Bu kişinin yetki, bilgi ve deneyimi olmalı, düzenli eğitim almalı ve rolünü iyi anlamalıdır. Eğer görev sahibi kendisi yetkin ise, kendisini atayabilir. Birden fazla sorumlu varsa, görev ve sorumluluklar net olarak belirlenmelidir.

Görev sahibi, dışarıdan uzman desteği alabilir ancak nihai sorumluluk kendisine aittir. Dışarıdan alınan hizmetlerin yeterliliği ve standartlara uygunluğu sağlanmalıdır.

Riskin Önlenmesi veya Kontrolü

Öncelikle, legionella riskinin önlenip önlenemeyeceği değerlendirilmelidir. Önlenemiyorsa, riskin yönetilmesi için etkili kontrol önlemleri uygulanmalıdır. Yazılı kontrol planı, risk değerlendirmesine özgü ve sistemlere uygun olmalıdır.

Önlemler şunları içermelidir:

  • Su spreyi oluşumunun uygun şekilde kontrol edilmesi,
  • Legionella ve diğer mikroorganizmaların üremesini destekleyen koşulların önlenmesi,
  • Su sisteminde suyun durgunlaşmasının önlenmesi; suyun düzenli hareket ettirilmesi, boru uzunluklarının kısaltılması, kullanılmayan boruların ve ölü kolların kaldırılması,
  • Bakteri barındıran veya mikroorganizma büyümesini destekleyen malzemelerin kullanılmaması (İngiltere Su Tesisat ve Malzeme Dizini, BS 6920 standardına uygunluk),
  • Sistemin ve içindeki suyun temiz tutulması,
  • Su arıtımı ile mikroorganizma büyümesinin kontrol edilmesi veya sınırlandırılması,
  • Uygulanan kontrol önlemlerinin izlenmesi,
  • Bakım, onarım ve diğer işlemlere ilişkin kayıtların tutulması.

Kayıt Tutma

Görev sahipleri, risk değerlendirmesi, kontrol planları, uygulanan önlemler, izleme sonuçları ve bakım faaliyetlerine ilişkin kayıtları düzenli ve eksiksiz tutmalıdır.