Legioner Hastalığı: Teknik Rehber Bölüm 3 - Diğer Risk Sistemlerinde Legionella Bakterisinin Kontrolü
Bu rehber, işverenler, bina sorumluları ve başkalarının sağlık ve güvenliğinden sorumlu kişiler dahil olmak üzere görev sahiplerine, yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerinde yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu yükümlülükler arasında risk kaynaklarının tanımlanması ve değerlendirilmesi, riskin önlenmesi veya kontrolü için bir plan hazırlanması, önlemlerin uygulanması, yönetilmesi ve izlenmesi, önlemlere ilişkin kayıtların tutulması ve sorumlu bir yöneticinin atanması yer almaktadır.
Rehber, 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2002 tarihli Sağlığa Zararlı Maddelerin Kontrolü Yönetmeliği ve 1999 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Yönetmeliği gibi ilgili mevzuatların yasal gerekliliklerine ilişkin pratik tavsiyeler sunmaktadır.
Giriş
Legionella bakterisine maruz kalma riskine ilişkin yasal gerekliliklere dair pratik tavsiyeler, Legionnaires’ disease: The control of legionella bacteria in water systems. Approved Code of Practice and guidance on regulations (L8) adlı belgede yer almaktadır. Bu rehber, evaporatif soğutma sistemleri veya sıcak ve soğuk su sistemleri dışındaki risk sistemlerinde legionella riskinin değerlendirilmesi ve kontrolü için görev sahiplerine yol göstermektedir.
Diğer Risk Sistemleri Nelerdir?
Evaporatif soğutma ve sıcak/soğuk su sistemleri dışında, aerosol üretebilen ve legionella maruziyeti riski taşıyan diğer sistemler şunlardır (liste kapsamlı değildir):
- Ultrasonik nemlendiriciler/bulutlayıcılar
- Sebze, et ve diğer gıda ürünlerini nemlendirmek için kullanılan sisleme cihazları
- Spray nemlendiriciler
- Hava yıkayıcılar, ıslak scrubberlar, partikül ve gaz scrubberları
- Su yumuşatıcılar
- Acil duşlar, göz banyoları ve yüz yıkama çeşmeleri
- Sprinkler ve hortum makaraları sistemleri
- Spa havuzları
- Jakuzi banyoları
- Bahçecilik sisleme sistemleri
- Otomatik araç yıkama sistemleri (araba, otobüs, kamyon, demiryolu araçları)
- Güçlü dişçilik ekipmanları
- Satış için sergilenen çeşmeler ve dekoratif su özellikleri
- Solunum terapisi için kullanılan tekrar kullanılabilir nebulizatörler
- Endüstriyel atık su arıtma tesisleri
- Sulama sistemleri
- Yangın, toz ve koku bastırma sistemleri
- Boyama spreyi hazırlama ekipmanları
- Tünel pastörizatörleri ve benzeri ekipmanlar
Bu sistemlerin çoğu ortam sıcaklığında veya üzerinde çalışır ve bazıları mevsimsel olarak termal kazanç yaşayabilir. Örneğin, dış mekanda çalışan sulama sistemleri, legionella bakterisinin çoğalması için uygun sıcaklık aralığında su kullanabilir. Tüm bu sistemler çalışma sırasında su damlacıkları (aerosoller) oluşturabilir ve bazıları, örneğin dişçilik ekipmanları ve nebulizatörler, bu aerosolleri doğrudan solunum bölgesine verebilir.
En yüksek risk taşıyan sistemler spa havuzlarıdır ve Management of spa pools: Controlling the risks of infection adlı HSE/PHE rehberi takip edilmelidir. Jakuzi banyoları ise, su her kullanımdan sonra hemen boşaltılıyorsa ve kaynak su güvenliyse yüksek risk olarak değerlendirilmez.
Risk Tanımlama ve Kontrol
Her öngörülebilir risk sisteminde olduğu gibi, risk değerlendirmesi yapılmalı, gerekli görülürse ek önlemler alınmalı ve tüm bakım ile izleme kayıtları tutulmalıdır. Bu sistemler genellikle şebeke suyu kullanır ve bu nedenle 1999 tarihli Water Supply (Water Fitting) Regulations ve 2001 tarihli Water Supply (Water Quality) Regulations yönetmeliklerine tabidir.
Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır:
- Su kaynağının legionella kontaminasyonu olasılığı
- Microorganizmaların çoğalma potansiyeli
- Aerosol oluşumu potansiyeli
- Aerosollere maruz kalabilecek kişilerin varlığı ve duyarlılığı
Risk değerlendirmesi sonucunda legionella maruziyeti riski önemsiz ve iyi yönetiliyorsa, ek işlem gerekmez ancak değerlendirme düzenli olarak gözden geçirilmelidir. Risk varsa:
- Sistem kuru bir sistemle değiştirilebilir mi değerlendirilmelidir.
- Pratik değilse, riskin önlenmesi veya kontrolü için yazılı bir plan hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.
- Kontrol önlemleri izlenmeli ve sonuçlar kaydedilmelidir.
- Risk değerlendirmesinin önemli bulguları kaydedilmeli ve ne zaman gözden geçirileceği belirtilmelidir.
- Risk değişirse yazılı plan güncellenmelidir.
- Risk kontrolünden sorumlu kişilerin yetkinliği sağlanmalı ve görev, sorumluluk ve raporlama hatları net olmalıdır.
Risk değerlendirmesi sırasında yeterli bilgi ve uzmanlık yoksa, uzman yardımı alınmalıdır.
Diğer Risk Sistemleri İçin Önerilen Denetim Sıklığı Kontrol Listesi
| Sistem/Hizmet | Görev | Sıklık |
|---|---|---|
| Ultrasonik nemlendiriciler/bulutlayıcılar ve su sisleme sistemleri | UV lambalarının etkinliği kontrolü ve filtre temizliği | Altı ayda bir veya üretici talimatlarına göre |
| Artık suyun otomatik tahliyesinin çalışması | Makine kapatılırken | |
| Tüm ıslak parçaların temizliği ve dezenfeksiyonu | Risk değerlendirmesine göre | |
| Legionella örneklemesi | Risk değerlendirmesine göre | |
| Spray nemlendiriciler | Temizlik, dezenfeksiyon ve kireç çözme | Altı ayda bir |
| Kimyasal olmayan su arıtma kontrolü | Haftalık | |
| Hava yıkayıcılar, ıslak scrubberlar | Temizlik, dezenfeksiyon ve su deposu bakımı | Risk değerlendirmesine göre |
| Su yumuşatıcılar | Reçine ve tuz tankının temizliği ve dezenfeksiyonu | Üretici önerisine göre |
| Acil duşlar, göz banyoları, yüz yıkama çeşmeleri | Su akıtma ve durulama | Risk değerlendirmesine göre, en az altı ayda bir |
| Su deposu kontrolü | Aylık | |
| Duş başlıkları, nozüller, filtreler ve su depolarının temizliği | Üç ayda bir veya risk değerlendirmesine göre | |
| Sprinkler ve hortum makaraları | Testler sırasında aerosol maruziyeti riski kontrolü | Yönergeye göre |
| Spa havuzları | HSE/PHE rehberi takip edilmeli | - |
| Jakuzi banyoları | Hava kanallarının temizliği, jetlerin temizliği ve durulaması | Risk değerlendirmesine göre |
| Bahçecilik sisleme sistemleri | Dağıtım boruları, sprey başlıkları ve tankların temizliği, dezenfeksiyonu ve kireç çözme | Üç ayda bir veya risk değerlendirmesine göre |
| Dişçilik ekipmanları | Tüm sistem bileşenlerinin boşaltılması, temizlenmesi, durulanması ve dezenfeksiyonu | Günde iki kez (genellikle iş başlangıcı ve bitişi) |
| Depolama şişelerinin temizliği ve durulanması | Günlük | |
| Mikrobiyolojik ölçümler | Risk değerlendirmesine göre | |
| Araç yıkama sistemleri | Filtreleme sistemleri, toplama ve arıtma tanklarının temizliği | Risk değerlendirmesine göre |
| Legionella örneklemesi | Başlangıçta ve ardından üç ayda bir veya risk değerlendirmesine göre | |
| Çeşmeler ve su özellikleri | Havuzlar, sprey başlıkları ve tankların temizliği, dezenfeksiyonu ve kireç çözme | Risk değerlendirmesine göre |
| Endüstriyel proses su sistemleri | Risk değerlendirmesi ve kontrol planı hazırlanması | Risk değerlendirmesine göre |
Referanslar
- Legionnaires’ disease: The control of legionella bacteria in water systems. Approved Code of Practice L8 (Fourth edition), HSE Books 2013, www.hse.gov.uk/pubns/books/l8.htm
- Management of spa pools: Controlling the risks of infection, HPA/HSE 2006, www.hse.gov.uk/legionnaires/spa-pools.htm
- Water Supply (Water Fitting) Regulations 1999, SI 1148/1999, The Stationery Office
- The Water Supply (Water Quality) Regulations 2001, SI 3911/2001, The Stationery Office
- Decontamination Health Technical Memorandum 01-05: Decontamination in primary care dental practices, 2013, Department of Health, www.gov.uk
Teşekkür
Kapak fotoğrafı Public Health England izniyle kullanılmıştır. HSE, teknik rehberin hazırlanmasında katkı sağlayan aşağıdaki kuruluşlara teşekkür eder:
- Legionella Control Association (Howard Barnes, Robert McLeod-Smith)
- British Association for Chemical Specialities (Tim Parkinson, Geoff Walker, John Smith)
- Water Management Society (John Lindeman, Alan Elsworth, Mike Hunter, Graham Thompson, Giles Green, Alan Greaves, Susanne Lee)
- Dr. Tom Makin
Ek Bilgiler
Sağlık ve güvenlik hakkında bilgi almak veya rehberdeki tutarsızlıkları bildirmek için www.hse.gov.uk adresi ziyaret edilebilir. HSE rehberleri çevrimiçi görüntülenebilir ve ücretli yayınlar sipariş edilebilir. Yasal mevzuatlar ücretsiz olarak www.legislation.gov.uk adresinden erişilebilir.
Bu rehber 11/13 tarihinde ilk kez yayımlanmıştır ve telif hakkı Crown’a aittir. Yeniden kullanım için www.hse.gov.uk/copyright.htm adresi ziyaret edilmelidir.