Legioner Hastalığı: Teknik Rehber Bölüm 1 - Evaporatif Soğutma Sistemlerinde Legionella Bakterisinin Kontrolü

Bu rehber, işverenler, tesis kontrolündeki kişiler ve başkalarının sağlık ve güvenliğinden sorumlu olanlar gibi görev sahipleri için hazırlanmıştır. Yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmak amacıyla risk kaynaklarının tanımlanması ve değerlendirilmesi, riskin önlenmesi veya kontrolü için bir plan hazırlanması, önlemlerin uygulanması, yönetilmesi ve izlenmesi, önlemlerin kayıtlarının tutulması ve başkalarının sorumluluğunu üstlenecek bir yöneticinin atanması gibi konularda pratik tavsiyeler sunar.

İçindekiler

  • Giriş
  • Evaporatif soğutma sistemleri: Türler, tasarım ve işletme
  • Soğutma suyu arıtma programı gereksinimleri
  • İnceleme, temizlik ve dezenfeksiyon prosedürleri
  • Su kalitesinin izlenmesi ve su arıtma analiz raporlarının anlaşılması
  • Ek 1: Legionella risk değerlendirmesi
  • Ek 2: Legionella yazılı kontrol planı
  • Ek 3: Legionellozis salgını durumunda yapılacaklar
  • Sözlük
  • Kaynaklar
  • Ek tavsiyeler
  • Teşekkür
  • İlave bilgiler

Giriş

Bu rehber, legionella bakterisinden kaynaklanan risklerin değerlendirilmesi ve kontrolü konusunda görev sahiplerine pratik rehberlik sağlar. Herhangi bir su sistemi, uygun çevresel koşullar varsa legionella bakterisi için potansiyel bir kaynak olabilir. Legionella riski makul şekilde öngörülebilir ise:

  • Su sisteminizde su depolanıyor veya yeniden dolaşıma sokuluyorsa,
  • Su sıcaklığı sistemin bir veya birkaç bölümünde 20–45 °C arasında olabiliyorsa,
  • Pas, çamur, kireç ve organik madde gibi bakteriyel büyümeyi destekleyen tortular varsa,
  • Su damlacıkları oluşabiliyor ve bu damlacıklar yayılabiliyorsa,
  • Çalışanlar, yükleniciler, ziyaretçiler vb. bu kontamine su damlacıklarına maruz kalabiliyorsa,

legionella riski vardır.

Sağlık ve güvenlik mevzuatı

Legionella bakterisinden kaynaklanan riskler, 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (HSW Act) kapsamındadır. 1999 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Yönetmelikleri ve 2002 tarihli Sağlığa Zararlı Maddelerin Kontrolü Yönetmelikleri (COSHH) bu risklerin değerlendirilmesi, önlenmesi veya kontrolü için çerçeve sağlar. COSHH’un temel unsurları şunlardır:

  • Risk değerlendirmesi,
  • Maruziyetin önlenmesi veya mümkünse daha az tehlikeli bir madde veya yöntemle ikame edilmesi,
  • Önleme veya ikame mümkün değilse maruziyetin kontrolü,
  • Kontrol önlemlerinin bakımı, muayenesi ve test edilmesi,
  • Çalışanlar için bilgi, talimat ve eğitim sağlanması,
  • Maruziyet sonucu tanımlanabilir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi riski varsa çalışanların sağlık gözetimi.

Görev sahipleri, çalışanlarının ve etkilenebilecek diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini sağlamak için uygun önlemleri almak zorundadır. Risk kaynaklarını tanımlayabilen, değerlendirebilen, yönetebilen, kontrol edebilen, kayıt tutabilen ve diğer yasal yükümlülükleri yerine getirebilen yetkin bir kişi atamalıdırlar.

Diğer ilgili mevzuatlar

İşverenler ayrıca aşağıdaki mevzuatlara da uymalıdır:

  • 1992 tarihli Soğutma Kuleleri ve Evaporatif Kondansatörlerin Bildirimi Yönetmeliği,
  • 2013 tarihli Yaralanmalar, Hastalıklar ve Tehlikeli Olayların Bildirimi Yönetmeliği (RIDDOR),
  • 1977 tarihli İş Güvenliği Temsilcileri ve Güvenlik Komiteleri Yönetmeliği,
  • 1996 tarihli Çalışanlarla Sağlık ve Güvenlik Danışmanlığı Yönetmeliği.

Soğutma Kuleleri ve Evaporatif Kondansatörlerin Bildirimi Yönetmeliği, işverenlerin yerel makama yazılı bildirimde bulunmasını zorunlu kılar. RIDDOR, işyerinde bulunan ve su kullanan soğutma sistemleriyle bağlantılı legionellozis vakalarının bildirilmesini gerektirir. İşverenler ayrıca sağlık ve güvenlik konularında çalışan temsilcileri veya çalışanlarla danışmak zorundadır.

Risk kaynaklarının tanımlanması ve değerlendirilmesi

Legionella risk değerlendirmesi yapmak ve güncel tutmak sağlık ve güvenlik yasaları gereğidir. Görev sahibi, bu değerlendirmeyi yapmak ve kontrol planını yönetmek üzere yetkin bir sorumlu kişi atamalıdır. Bu kişi, su sistemlerini, pompa ve ısı değiştiriciler gibi ekipmanları ve sistemin tüm bileşenlerini anlamalıdır. Risk değerlendirmesi sırasında aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

  • Sistemde su depolanması veya yeniden dolaşımı,
  • Su sıcaklığının 20–45 °C arasında olması,
  • Pas, çamur, kireç, organik madde ve biyofilm gibi bakteriyel büyümeyi destekleyen tortular,
  • Su damlacıklarının oluşması ve yayılma olasılığı,
  • Çalışanlar, yükleniciler, ziyaretçiler veya halkın kontamine su damlacıklarına maruz kalma ihtimali.

Risk değerlendirmesi, tüm su sistemlerinin saha incelemesini ve ilgili sağlık ve güvenlik önlemlerini içermelidir. Ek 1, evaporatif soğutma sistemleriyle ilgili risk değerlendirmesi gereksinimlerini özetler. Ayrıca BS 8580:2010 ve The Water Management Society’nin risk değerlendirme rehberi faydalı kaynaklardır.

Risk değerlendirmesi aşağıdaki unsurları içermelidir:

  • Yönetim sorumluluklarının açıkça belirlenmesi,
  • Yetkinlik ve eğitim durumu,
  • Su sisteminin tanımı ve güncel şematik diyagramı,
  • Risk değerlendirmesi,
  • Güvenli işletme prosedürleri ve kontrol önlemleri,
  • İzleme, inceleme ve bakım prosedürleri,
  • İzleme ve inceleme sonuçları,
  • Risk değerlendirmesinin sınırlamaları,
  • Risk değerlendirmesinin düzenli gözden geçirilmesi planı.

Şematik Diyagram: Su sisteminin basitleştirilmiş ama doğru bir gösterimidir. Sistemin yapısını hızlı ve kolay anlamak için kullanılır. Teknik çizim değildir ancak sistemdeki ekipman, vana, filtre ve kullanılmayan parçaları gösterir.

Risk değerlendirmesi sonucunda makul bir risk yoksa veya riskler önlemlerle uygun şekilde yönetiliyorsa, değerlendirme tamamlanmış sayılır. Ancak mevcut kontroller sürdürülmelidir. Risk değerlendirmesi sürekli bir süreçtir ve özellikle sistemde değişiklik, yeni bilgi, kontrol önlemlerinin etkisizliği, personel değişikliği veya legioner hastalığı vakası gibi durumlarda gözden geçirilmelidir.

Riskin yönetimi

Yetersiz yönetim, eğitim eksikliği ve kötü iletişim legioner hastalığı salgınlarına katkıda bulunabilir. Risk değerlendirmesi ve önlemlerin uygulanmasından sorumlu kişilerin yetkin, eğitimli ve sorumluluklarının farkında olması önemlidir.

Görev sahibi, riskleri kontrol etmek üzere yetkin bir sorumlu kişi atamalıdır. Bu kişinin yeterli yetki, bilgi ve deneyime sahip olması gerekir. Sorumlu kişi düzenli eğitim almalı ve rolünü iyi anlamalıdır. Eğer görev sahibi kendi başına yetkin ise kendisini atayabilir. Birden fazla kişi sorumlu ise görev ve sorumluluklar net olarak belirlenmelidir.

Görev sahibi, dışarıdan uzman desteği alabilir ancak nihai sorumluluk kendisindedir. Dışarıdan alınan hizmet sağlayıcıların yetkin olması ve görevlerini gereken standartlarda yapması sağlanmalıdır. Legionella Control Association gibi kuruluşların önerdiği davranış kuralları faydalı olabilir.

Riskin önlenmesi veya kontrolü

Öncelikle legionella riskinin önlenip önlenemeyeceği değerlendirilmelidir. Örneğin, ıslak soğutma kulesi yerine kuru sistem kullanmak mümkün olabilir. Islak sistem zorunlu ise, riskleri yönetmek için etkili kontrol önlemleri uygulanmalıdır. Yazılı kontrol planı, risk değerlendirmesine uygun ve sistemlere özgü olmalıdır.

Önlemler şunları içermelidir:

  • Su spreyi salınımının uygun şekilde kontrol edilmesi,
  • Legionella dahil mikroorganizma büyümesini destekleyen koşulların önlenmesi,
  • Sistemde suyun durgunlaşmasının önlenmesi; suyun düzenli hareket ettirilmesi, boru uzunluklarının kısa tutulması, kullanılmayan boruların ve ölü kolların kaldırılması,
  • Bakteri barındıran veya mikrobiyal büyümeye besin sağlayan malzemelerin kullanılmaması (Water Fittings and Materials Directory, BS 6920 standartlarına uygunluk sağlar),
  • Sistemin ve içindeki suyun temiz tutulması,
  • Mikroorganizma büyümesini kontrol etmek veya sınırlamak için suyun arıtılması,
  • Uygulanan kontrol önlemlerinin izlenmesi,
  • Bakım ve diğer işlemlerin kayıtlarının tutulması.