NEDİR?
Toz Nedir: Büyüklükleri bir saç kılının yaklaşık 20’de 1’i kadar olan, toprak, mineral, bitki lifleri, yiyecek kırıntıları, böcek ölüleri ve daha nice başka ufalanmış maddelere verilen isimdir.
NASIL?
Dünyanın yılda 2 milyar metrik ton toz yaydığı tahmin ediliyor. Yani 20 tonluk 100 milyon kamyon dolusu toz. Türkiye’ye yılda ortalama 20 milyon ton Sahra tozu geliyor. Çölden kalkan tozlar demir ve fosfor gibi verimi arttıran mineralleri taşıyor.
Ülkemizde Nisan-Ekim döneminde toz yağmuru görülür. Özellikle Nisan-Mayıs aylarında bu özellikte yağmurların Anadolu’ya gelmesi ile tahıl üretiminde önemli artış olur. Bu zamanlarda denizlerde balık da bol olur.
Bu bilgiler demir, fosfor gibi minerallerce zengin tozların bitki örtüsü ve denizler için önemli bir gübre kaynağı olduğunu gösteriyor. Dünyayı dolaşan toz, hem karayı hem de denizi verimli kılar.
Okyanusların üzerinden geçen toz parçacıkları demir iyonlarını okyanusa bırakarak planktonların büyümesine yardımcı olur. Planktonlar havadaki karbondioksiti kullanır ve öldüklerinde karbondioksit onlarla beraber okyanusun diplerine iner. Bu yüzden Dünya’daki karbondioksitin %85’i okyanuslarda bulunur.
Çöl tozunda bol miktarda mantar, bakteri ve mikrop barınabilir. Tozlarla beraber gübre, tarım ilacı gibi parçacıklarda havalanır. Büyük kısmı rüzgarlar ve fırtınalarla savrulan bu toz bulutları, zaman zaman hayatımızı olumsuz yönde etkilerken zaman zaman çok faydalı görevleri yerine getirirler.
Prof. Dr. Cemal SAYDAM başta olmak üzere ülkemiz araştırmacılarının dünya literatürüne kazandırdığı ve Cemilianaia Hipotezi olarak adlandırılan yaklaşıma göre Sahra’dan kalkan milyonlarca ton tozun gündüz vakti Akdeniz’e inmesiyle özel bir su yosunu türü hızla çoğalıyor ve özel bir kimyasal maddeyi atmosfere salgılıyorlar. Bu kimyasal madde Doğu Anadolu bölgesinde 40-50 cm kar depolamasına katkı sağlıyor.
Sayı: 25 • 19 Mart 2013
NOT: Kaynak: Bilim ve Teknik Sayı 533, Nisan 2012. Afrika’dan Amazon’a Çöl Tozuyla Seyahat. Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN.