KVKK Yayınları
ISBN: 978-975-19-6834-0
Ocak 2018, Ankara
Kişisel Verileri Koruma Kurumu
Adres: Nasuh Akar Mahallesi Ziyabey Caddesi 1407. Sokak No: 6 Balgat/Çankaya/ANKARA/TÜRKİYE
Telefon: +90 312 216 50 50
Web: www.kvkk.gov.tr

“Bu kitapta yer alan yazı, fotoğraf ve sair içeriklerin, bireysel kullanım dışında izin alınmadan kısmen ya da tamamen kopyalanması, çoğaltılması, kullanılması, yayınlanması ve dağıtılması kesinlikle yasaktır. Bu yasağa uymayanlar hakkında 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca yasal işlem yapılacaktır. Ürünün tüm hakları saklıdır.”

Özet

Bu Rehber; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (“Kanun”) uyarınca kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini ve kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek ile kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla veri sorumlularının alması gereken teknik ve idari tedbirlere ilişkin başlıca yöntemleri ayrı ayrı bölümler halinde açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kişisel veri, kişisel veri güvenliği, teknik ve idari tedbirler.

İçindekiler

  • 1. Giriş
    • 1.1. Amaç ve Dayanak
    • 1.2. Kapsam
    • 1.3. Tanımlar
  • 2. Kişisel Veri Güvenliğine İlişkin İdari Tedbirler
    • 2.1. Mevcut Risk ve Tehditlerin Belirlenmesi
    • 2.2. Çalışanların Eğitilmesi ve Farkındalık Çalışmaları
    • 2.3. Kişisel Veri Güvenliği Politikalarının ve Prosedürlerinin Belirlenmesi
    • 2.4. Kişisel Verilerin Mümkün Olduğunca Azaltılması
    • 2.5. Veri İşleyenler ile İlişkilerin Yönetimi
  • 3. Kişisel Veri Güvenliğine İlişkin Teknik Tedbirler
    • 3.1. Siber Güvenliğin Sağlanması
    • 3.2. Kişisel Veri Güvenliğinin Takibi
    • 3.3. Kişisel Veri İçeren Ortamların Güvenliğinin Sağlanması
    • 3.4. Kişisel Verilerin Bulutta Depolanması
    • 3.5. Bilgi Teknolojileri Sistemleri Tedariği, Geliştirme ve Bakımı
    • 3.6. Kişisel Verilerin Yedeklenmesi
  • 4. Kişisel Veri Güvenliğine İlişkin Teknik ve İdari Tedbirler Kapsamındaki Özet Tablolar
    • 4.1. Teknik Tedbirler Özet Tablosu
    • 4.2. İdari Tedbirler Özet Tablosu
  • 5. Rehber Hazırlanırken Faydalanılan Kaynaklar ve İncelenmesinin Uygun Olacağı Değerlendirilen Dokümanlar

1. Giriş

1.1. Amaç ve Dayanak

Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Veri sorumlusu;
a) Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek,
b) Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek,
c) Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.” hükmü yer almaktadır.

Bu kapsamda, kişisel verilerin işlenmesi sürecinde veri sorumlularının alması gereken teknik ve idari tedbirler konusunda uygulamada açıklık sağlanması ve iyi uygulama örnekleri oluşturması amacıyla Kişisel Verileri Koruma Kurulu (“Kurul”) tarafından Kişisel Veri Güvenliği Rehberi (“Rehber”) hazırlanmıştır.

1.2. Kapsam

Veri kayıt sistemlerinde kişisel veri güvenliğine ilişkin çeşitli riskler ortaya çıkabilmektedir. Bu risklerin önüne geçilebilmesi için gerekli zaman, kaynak ve uzmanlığın sağlanarak uygun teknik ve idari tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu tedbirler, her zaman yüksek maliyet gerektirmemekte olup, söz konusu tedbirlerin masrafsız ya da düşük maliyetli olarak alınması veya halihazırda sistemlerde mevcut olması da mümkündür.

Rehber, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi ile kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesinin önüne geçilerek kişisel verilerin muhafazasının sağlanması ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunmasının temini için veri sorumlularına yol göstermesi amacıyla hazırlanmış olup rehberde, alınabilecek teknik ve idari tedbirlere yer verilmiştir.

Rehberin;
Birinci bölümü giriş bölümü olup bu bölümde, rehberin hazırlanmasının amacına, dayanağına ve rehberin kapsamına ve tanımlara,
İkinci bölümde, kişisel veri güvenliğine ilişkin idari tedbirlere,
Üçüncü bölümde, kişisel veri güvenliğine ilişkin teknik tedbirlere,
Dördüncü bölümde, ikinci ve üçüncü bölümde bahsedilen tedbirler kapsamında oluşturulan özet tablolara,
Beşinci bölümde ise rehber hazırlanırken faydalanılan kaynaklar ve incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilen dokümanlara yer verilmiştir.

1.3. Tanımlar

  • Güvenli giriş katmanı (SSL): Sunucu ile istemci arasında akan verinin güvenliğini ve bütünlüğünü mümkün kılan sertifikayı,
  • İlgili kişi: Kişisel verisi işlenen gerçek kişiyi,
  • İmha: Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesini,
  • Kanun: 24/3/2016 tarihli ve 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununu,
  • Kayıt ortamı: Tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işlenen kişisel verilerin bulunduğu her türlü ortamı,
  • Kişisel veri saklama ve imha politikası: Veri sorumlularının, kişisel verilerin işlendikleri amaç için gerekli olan azami süreyi belirleme işlemi ile silme, yok etme ve anonim hale getirme işlemi için dayanak yaptıkları politikayı,
  • Veri kaybı/sızıntısı önleme (DLP): Kişisel verilerin, yanlışlıkla ya da kötü niyetli kişilerce kurum dışına çıkarılmasına engel olan ya da engel olmadan işlemi raporlamaya yarayan güvenlik yazılımını,
  • Veri kayıt sistemi: Kişisel verilerin belirli kriterlere göre yapılandırılarak işlendiği kayıt sistemini ifade eder.

Bu Rehberde yer almayan tanımlar için Kanundaki tanımlara başvurulabilir.

2. Kişisel Veri Güvenliğine İlişkin İdari Tedbirler

2.1. Mevcut Risk ve Tehditlerin Belirlenmesi

Kişisel verilerin güvenliğinin sağlanması için öncelikle veri sorumlusu tarafından işlenen tüm kişisel verilerin neler olduğunun, bu verilerin korunmasına ilişkin ortaya çıkabilecek risklerin gerçekleşme olasılığının ve gerçekleşmesi durumunda yol açacağı kayıpların doğru bir şekilde belirlenerek buna uygun tedbirlerin alınması gerekmektedir.

Bu riskler belirlenirken;

  • Kişisel verilerin özel nitelikli kişisel veri olup olmadığı,
  • Mahiyeti gereği hangi derecede gizlilik seviyesi gerektirdiği,
  • Güvenlik ihlali halinde ilgili kişi bakımından ortaya çıkabilecek zararın niteliği ve niceliği dikkate alınmalıdır.

Bu risklerin tanımlanması ve önceliğinin belirlenmesinden sonra; söz konusu risklerin azaltılması ya da ortadan kaldırılmasına yönelik kontrol ve çözüm alternatifleri; maliyet, uygulanabilirlik ve yararlılık ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmeli, gerekli teknik ve idari tedbirler planlanarak uygulamaya konulmalıdır.

2.2. Çalışanların Eğitilmesi ve Farkındalık Çalışmaları

Kişisel veri güvenliğini zedeleyecek saldırılar ile siber güvenliğe ilişkin, çalışanların sınırlı bilgileri olsa dahi ilk müdahaleyi yapmaları, kişisel veri güvenliğinin sağlanması konusunda büyük önem taşımaktadır.

Kişisel veri güvenliğini ihlal etmeye yönelik saldırıların yanısıra, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak açıklanması ya da paylaşılması gibi konular başlıca kişisel veri güvenliği ihlallerindendir. Bu ihlaller, kullanıcıların dikkatsizlik, dalgınlık veya tecrübesizlik gibi zayıf yönlerinin kullanılması suretiyle kötü amaçlı yazılım içeren elektronik posta ekinin açılması veya elektronik postanın yanlış alıcıya gönderilerek kişisel verilerin üçüncü kişilerin erişimine açılması şeklinde de ortaya çıkabilmektedir.

Bu nedenle çalışanların, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak açıklanmaması ve paylaşılmaması gibi konular hakkında eğitim almaları, çalışanlara yönelik farkındalık çalışmaları yapılması ve güvenlik risklerinin belirlenebildiği bir ortam oluşturulması kişisel veri güvenliğinin sağlanması bakımından çok önemlidir.

Veri sorumlusu nezdinde çalışan herkesin hangi konumda çalıştığına bakılmaksızın kişisel veri güvenliğine ilişkin rol ve sorumlulukları, görev tanımlarında belirlenmeli ve çalışanların bu konudaki rol ve sorumluluğunun farkında olması sağlanmalıdır.

Ayrıca kişisel veri içeren ortamlara erişim hakkı verilirken veya bu konuda kurum kültürü oluşturulurken “Yasaklanmadıkça Her Şey Serbesttir” prensibi değil, “İzin Verilmedikçe Her Şey Yasaktır” prensibine uygun hareket edilmesine dikkat edilmelidir.

Öte yandan, çalışanların işe alınma süreçlerinin bir parçası olarak gizlilik anlaşmalarını imzalamaları istenebilir. Çalışanların güvenlik politika ve prosedürlerine uymaması durumunda devreye girecek bir disiplin süreci de mutlaka olmalıdır.

Kişisel veri güvenliğine ilişkin politika ve prosedürlerde önemli değişikliklerin meydana gelmesi halinde; yapılacak yeni eğitimlerle bu değişikliklerin, çalışanların bilgisine sunulması ve kişisel veri güvenliğine ilişkin tehditler hakkındaki bilgilerinin güncel tutulması sağlanmalıdır.

2.3. Kişisel Veri Güvenliği Politikalarının ve Prosedürlerinin Belirlenmesi

Kişisel veri güvenliğine ilişkin iyi bir politika hazırlanması, bu kapsamdaki risklerin önceden belirlenebilmesini ve istikrarlı bir şekilde önlem alınmasını sağlayacaktır.

Kişisel veri güvenliğine ilişkin belirlenecek doğru ve tutarlı politika ve prosedürler, veri sorumlusunun çalışma ve işleyişine uygun şekilde entegre edilmelidir.

Veri sorumlularınca politika ve prosedürler iyi bir şekilde ve zamanında hazırlanamadığında, sorunlu alanlar belirlenemediğinde veya mevcut güvenlik önlemleri kullanılamadığında kişisel veri güvenlik seviyesi yeteri kadar sağlanamamaktadır.

Bu kapsamda alınacak tedbirlerin önceden belirlendiği iyi bir olay yönetimi, çalışanlar üzerinde ortaya çıkabilecek baskıyı azaltacaktır.

Bu nedenle veri sorumlularının, veri kayıt sistemlerinde hangi kişisel verilerin bulunduğundan ve mevcut güvenlik önlemlerini inceleyerek diğer yasal yükümlülüklerle uyumlu hareket edildiğinden emin olması gerekmektedir.

Politika ve prosedürler kapsamında; düzenli olarak kontroller yapılmalı, yapılan kontroller belgelenmeli, geliştirilmesi gereken hususlar belirlenmeli ve gerekli güncellemeler yerine getirildikten sonra da düzenli olarak kontrollere devam edilmelidir.

Ayrıca, her kişisel veri kategorisi için ortaya çıkabilecek riskler ile güvenlik ihlallerinin nasıl yönetileceği de açıkça belirlenmelidir.

2.4. Kişisel Verilerin Mümkün Olduğunca Azaltılması

Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) ve (d) bentleri uyarınca kişisel veriler, gerektiğinde doğru ve güncel olmalı, ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmelidir.

Ancak, özellikle uzun süredir faaliyet gösteren veri sorumluları, çok fazla miktarda kişisel veri toplamakta olduğundan söz konusu kişisel verilerin bir kısmı zamanla doğru olmayan, güncelliğini yitirmiş ve herhangi bir amaca hizmet etmeyen veriler haline gelebilmektedir.

Bunun önüne geçebilmek için, veri sorumlularınca işleme amaçları bakımından anılan kişisel verilere hala ihtiyaç olup olmadığının değerlendirilmesi ve kişisel verilerin doğru yerde muhafaza edildiğinden emin olunması gerekmektedir.

Bunun yanında, yetkisiz erişimin önüne geçilebilmesi için kişisel veri işleme amaçlarına uygun olmasına rağmen, veri sorumlularının sıklıkla erişimi gerekmeyen ve arşiv amaçlı tutulan kişisel verilerin, daha güvenli ortamlarda muhafaza edilmesi tavsiye edilmekte ve ihtiyaç duyulmayan kişisel verilerin ise kişisel veri saklama ve imha politikası ile kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesi yönetmeliğine uygun ve güvenli bir şekilde imha edilmesi gerekmektedir.

2.5. Veri İşleyenler ile İlişkilerin Yönetimi

Bazı veri sorumluları, bilgi teknolojileri ihtiyaçlarını karşılamak için veri işleyenlerden hizmet almaktadırlar.

Veri sorumlularının, hizmet alırken söz konusu veri işleyenlerin kişisel veriler konusunda en az kendileri tarafından sağlanan güvenlik seviyesinin sağlandığından emin olmaları gerekmektedir.

Zira Kanunun 12 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği veri işleyenler de kişisel verilerin güvenliğinin sağlanması konusunda veri sorumlusuyla müştereken sorumludur.

Veri işleyen ile imzalanan sözleşmenin yazılı olması, veri işleyenin sadece veri sorumlusunun talimatları doğrultusunda, sözleşmede belirtilen veri işleme amaç ve kapsamına uygun ve kişisel verilerin korunması mevzuatı ile uyumlu şekilde hareket edeceğine ilişkin hüküm içermesi ve Kişisel Veri Saklama ve İmha Politikasına uygun olması önerilmektedir.

Veri işleyenin, işlediği kişisel verilere ilişkin olarak süresiz sır saklama yükümlülüğüne tabi olacağının da bu sözleşmede yer alması önem taşımaktadır.

Yine söz konusu sözleşmede herhangi bir veri ihlali olması durumunda, veri işleyenin bu durumu derhal veri sorumlusuna bildirmekle yükümlü olduğunun öngörülmesi de, veri sorumlusunun bu ihlali derhal Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na ve ilgili kişiye bildirme yükümlülüğünü yerine getirmesi açısından faydalı olacaktır.

Ayrıca; taraflar arasındaki sözleşmenin niteliği buna elverdiği ölçüde, veri sorumlusu tarafından veri işleyene aktarılan kişisel veri kategori ve türlerinin de ayrı bir maddede belirtilmiş olması, veri işleyenin veri güvenliğini sağlama yükümlüğünü yerine getirmesi açısından faydalı olacaktır.

Bununla birlikte veri sorumlusu, kişisel veri içeren sistem üzerinde gerekli denetimleri yapar veya yaptırır, denetim sonucunda ortaya çıkan raporları ve hizmet sağlayıcıyı yerinde inceleyebilir.

3. Kişisel Veri Güvenliğine İlişkin Teknik Tedbirler

3.1. Siber Güvenliğin Sağlanması

Kişisel veri güvenliğinin sağlanması için tek bir siber güvenlik ürünü kullanımı ile tam güvenliğin sağlanabileceği görüşü her zaman doğru değildir. Çünkü tehditler her geçen gün boyut ve nitelik değiştirerek etki alanlarını genişletmektedirler.

Bu kapsamda tavsiye edilen yaklaşım, birçok prensip dahilinde tamamlayıcı niteliğe sahip ve düzenli olarak kontrol edilen birtakım tedbirlerin uygulanmasıdır.

Kişisel veri içeren bilgi teknoloji sistemlerinin internet üzerinden gelen izinsiz erişim tehditlerine karşı korunmasında alınabilecek öncelikli tedbirler, güvenlik duvarı ve ağ geçididir. Bunlar, internet gibi ortamlardan gelen saldırılara karşı ilk savunma hattı olacaktır.

İyi yapılandırılmış bir güvenlik duvarı, kullanılmakta olan ağa derinlemesine nüfuz etmeden önce, gerçekleşen ihlalleri durdurabilir. İnternet ağ geçidi ise çalışanların, kişisel veri güvenliği bakımından tehdit teşkil eden internet sitelerine veya online servislere erişimini önleyebilir.

Bununla birlikte hemen hemen her yazılım ve donanımın bir takım kurulum ve yapılandırma işlemlerine tabi tutulması gerekmektedir. Ancak yaygın şekilde kullanılan bazı yazılımların özellikle eski sürümlerinin belgelenmiş güvenlik açıkları bulunmakta olup, kullanılmayan yazılım ve servislerin cihazlardan kaldırılması potansiyel güvenlik açıklarının azalmasını sağlamaya yardımcı olacaktır.

Bu nedenle, kullanılmayan yazılım ve servislerin güncel tutulması yerine silinmesi, kolaylığı nedeniyle öncelikle tercih edilebilecek bir yöntemdir.

Diğer önemli unsurlardan biri de yama yönetimi ve yazılım güncellemeleri olup yazılım ve donanımların düzgün bir şekilde çalışması ve sistemler için alınan güvenlik tedbirlerinin yeterli olup olmadığının düzenli olarak kontrol edilmesi de olası güvenlik açıklarının kapatılmasına katkı sağlar.