İstisnasız hepimiz yakalanacağız!

Dezenfeksiyon Nereye Kadar?

Hiçbir temizlik protokolü mükemmel değil, ancak temizliği sosyal uzaklaşma gibi diğer halk sağlığı girişimleriyle birleştirerek bulaşıyı azaltacağız.

Sanmayın ki; dünyanın başında #COVID19 belası var: kızamık, çocuk felci, menenjit, boğmaca, tetanoz, hepatit aşıları durduğu anda hızla yükselişe geçeceklerdir ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceklerdir.

Virüsler Gizemlidir

Aynen, grip virüsünde olduğu gibi önümüzdeki yıllar, on yıllar boyunca bu virüsle yaşamayı öğreneceğiz. Şu an alınan karantina, tatil, izin vb. önlemlerinin tamamı virüsün yayılma hızını yavaşlatıp, sağlık sektörünün çökmemesini sağlamak üzere alınıyor.

Ne Kadar Geç Yakalanırsak, O Kadar İyi

Virüsler genelde anlaşılması güç, son derece zeki ve tehlikeliler.

R0 Değeri, Temel Çoğalma Sayısı

Bu değer ile enfekte tek bir kişiden virüsün bulaştığı ortalama kişi sayısı tahmin ediliyor. Grip için yaklaşık 1,3. 29 Ocak’ta NEJM dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre Covid-19’un değeri 2,2.

Covid-19'un Yayılması

99 günde dünyanın %84'üne yayıldı, 10 binden fazla can aldı. 2007'de bilim insanlarının yeni tip koronavirüs uyarısı yaptığı ortaya çıktı.

Dünya Durumu (20 Mart 2020, saat 14.43 itibariyle)

  • Dünyanın 163 ülkesi Covid-19 ile mücadele ediyor.
  • Enfekte olan 86 binden fazla insan tedavilerinin ardından taburcu oldu.
  • 245 binden fazla vaka ve 10 bini aşan ölüm sayısı.

İtalya Durumu

Düne kadar 3 bin 133 ölüm ile en çok kayıp veren Çin, artık ikinci sırada! İlk vakanın 31 Ocak'ta görüldüğü İtalya sadece 49 gün içinde 3 bin 405 insanın hayatını kaybetmesiyle en çok ölümün görüldüğü ülke haline geldi.

Virüslerin Yaşam Biçimi

Hücreye ihtiyaçları var, aynen bizim gibi, üzerinde konuşlandıkları alan sayesinde yaşayan canlılar, canlılara muhtaçlar. Hayvanlarla beraber yaşamaya alışmışlar.

Virüsler Hakkında

Duymadınız! Değil mi? Ama kendisi dünyanın en yaygın virüslerinden biri vücudumuza girdikten sonra biz ölene kadar asla vücudumuzdan atılamıyorlar. (Peki ne yapıyor bu virüs? Dudağınızda uçuk çıkarıyor. O kadar işte. Bizi öldürmüyor çünkü biz ölürsek kendisi de yaşayamıyor.)

Grip virüsü öldürücülük oranı %0.1 civarı ve genelde zaten vücudunda kronik sorun olanları öldürüyor.

Herpes Labialis

Virüsler bizi, biz onları tanımıyoruz. Kısaca, birbirimizi tanımıyoruz.

Mutasyon: Yeni yerleştiği konağın şartlarını henüz bilmiyor. Belli bir süre geçtikten sonra hem bizler onlara bağışıklık kazanacağız hem de onlar kendi sonsuz yaşamları için mutasyona uğrayacaklar. Böylece beraber yaşamaya alışacağız.

Diamond Princess Gemisi Örneği

700 kişinin 350'si hastalığı hissetmemiş. Ve hala da çok sağlıklılar. Yatak döşek yatmıyorlar. Yaş ortalamaları da baya yüksek.

Bağışıklık Sistemi

Gemideki 350 kişinin bağışıklık sistemi çok güçlü. Aramızda bağışıklığı iyi olanlar, spor yapanlar, doğru besinleri alanlar, sigara içmeyenler vb. bu hastalığı belki hissetmeyecek bile. Belki hafif bir grip gibi atlatıp hayatlarına devam edecekler.

  • Vücut Direnci
  • Spor-Hareket
  • Beslenme

İşletmelerde Takip Önerileri

  1. Kendinizi karantinaya alın. Virüsle en geç temas edenler en şanslıları olacak.
  2. Hijyen. Olabildiğince temizliğe dikkat edin.
  3. Meyve sebze yiyin.
  4. Bağışıklığa iyi gelen sarımsak, kefir, yoğurt gibi besinler tüketin.
  5. Bağışıklığa çok iyi gelen besin takviyeleri ve vitaminler alın. Örnek: beta glukanlar, C vitamini, D vitamini, çinko, vb.
  6. Hareket edin ve evinizde spor yapın.
  7. Sigarayı bırakın.
  8. Bol su için.

Önümüzdeki yıllarda, hatta belki aylar ya da haftalarda mutasyona da uğrayacak, ya daha ölümcül olacak, ki kendi de kaybeder, bu yüzden bunu düşük olasılık görüyorum, ya da o da bizimle yaşamayı öğrenecek. Aşısı bulunsa bile mutasyona her uğradığında aşı işlevini kaybedecek. Grip aşıları da öyledir. Sizi sadece geçmiş senelerin grip virüslerinden korur. Yenilerinden değil. Yani tam koruma sağlamaz.

Tam Koruma Bağışıklık Sistemimizdir

Virüsün canlılığını devam ettirebilmesi için bulunduğu konağı öldürmemesi ve başka konaklara geçebilmesi gerekiyor. Mecburen mutasyona uğramak zorunda.

Mutasyon dediğimiz şey ise nesille alakalı ve virüsler çok hızlı üreyip öldükleri için bizlerde yıllar alan nesil değişimi onlarda saatler alabiliyor. Ve büyük bir olasılık süre geçtikçe virüs bulaştığı kişiyi öldürmeyecek şekilde mutasyon geçirecek. Yani bu virüsü ne kadar geç kaparsanız tehlikesi o kadar az olacak.

Mutasyon ya da değişinim: Bir canlının genomu içindeki DNA ya da RNA diziliminde meydana gelen kalıcı değişmelerdir.

Karantina-İzolasyon

Hasta olduğu saptanan her kişi, kontrol altına alınır. Hastalığın etrafa bulaşmasına neden olacağı 14 gün bulaşma engellenir.

Tanısı koyulan hasta sayısının artmasından değil, tanısız dolaşan ve kendi önlemini almayanlardan korkmak lazım.

Test, Test, Test...

1981 test'de, %8.4'ü pozitif. Saptanan her pozitif olgunun, bulaşı şansının artık kalmadığını (%100 değil ama), yakın çevresinde ya da temas ettiği kişilerde tarama şansı sağladığını unutmamak da yarar var.

Çocuklarda Pozitiflik

Pozitif çocuk olguların %90.1’inin ailede kesin ya da şüpheli pozitif öyküsü olan birey var. Kendimizi korumamız ile çocuklarımızı da korumuş olacağız.

İşletmelerde Alınan Önlemler

  • Yüksek temas yüzeylerinin saatlik/günlük/haftalık olarak dezenfeksiyonları yapıldı.

Eğitim ve Bilgi Akışı

Çalışanlara pandemik Corona Virüs ile ilgili detayları içeren (Corona virüs nedir?, Nasıl Bulaşır?, Belirtileri?, Korunma Yolları? vb.) oryantasyon eğitimlerine mutlaka eklenmelidir.

Kişisel hijyenin önemi personellere sıklıkla hatırlatılmalı, tüm personel alanlarına konu ile ilgili hatırlatıcı ve uyarıcı afişler asılmalıdır. Günlük hatırlatmalar yapılmalıdır.

Gün içerisinde misafir ve çalışanlar gözlemlenmeli, hastalık belirtisi veya şüphesi gösteren misafirler hakkında departman yöneticilerine, sağlık görevlilerine veya kriz komitesine bilgi verilmelidir.

Operasyonel Akış Tavsiyeleri

  • Personellerin ve misafirlerin sık temas ettiği yüzeyler (kapı kolları, merdiven trabzanları, asansör düğmeleri vb.) görevli personeller tarafından her 30 dakikada bir dezenfektan ile temizlenmelidir.
  • Tedarikçilere ürün ve araçlarda dezenfeksiyon, pestisitler ve kemirgenler için ilaçlama işlemi sıklaştırılmalıdır.
  • Tüm kapı kayıtları arşivlenmelidir.
  • Dinlenme alanları gibi personellerin bir arada ve kalabalık şekilde bulundukları mekanlar 1 metre kuralına göre dizayn edilmelidir.
  • Personel servislerinin havalandırma ve dezenfeksiyon işlemleri günlük tesis içi uygulamaların info bilgileri verilmeli.
  • Valizler tesis içerisine alınmadan araçtan indirildikleri noktada (oluşturulacak bir alanda) dezenfeksiyon yapılmalıdır.
  • Ortak kullanılan cihazlar (telefon, bilgisayar, tarayıcı vb.) mümkün olduğunca sık şekilde dezenfektan ile temizlenmelidir.
  • Desk önüne bekleme çizgisi çizilmelidir (1 metre kuralına göre).
  • Oda blokajları edinilen bilgilere göre risk analizi yapılarak, risk gruplarına göre yapılmalıdır.
  • Otelin standart odalarının bir bölümünde kontrol edilebilir bir kat karantina alanı olarak belirlenmelidir.
  • Misafirleri ziyaret etmeye gelen misafirler tesise kabul edilmemelidir.

İşletmelerde Takip Önerileri

  • Kimyasal stok düzenli olarak kontrol edilmeli.
  • Otomatik kağıt havlu dispenserlerinin okuyucu gözleri, klozet örtüleri ve tuvalet kağıtları normalden daha az miktarda konulmalı.
  • Ekipmanlar, taşınabilir durumdaki malzemeler güneş ışığına maruz bırakılabilir.
  • Su ısıtıcı, ütü, safe şifre düğmeleri, buklet malzemeleri dezenfekte edilmelidir.
  • Tesise gelen malzemeler (soğuk zincire tabi olanlar hariç) tesellüm alanında bekletilmeli, dezenfekte edildikten sonra depolara alınmalıdır.
  • Personel adına gelen kargolar tesise kabul edilmemeli, personel kargoları tesis dışında alıcı kişiye teslim edilmelidir.
  • Güvenlik noktası yanında kargolar için bir alan oluşturulmalı, gelen kargolar bu alanda toplanmalı ve dezenfekte edilerek kargo sahiplerine bilgi verilmelidir.
  • Tesis içerisinde oluşturulan karantina bölgesinde görevli bir personel ya da kamera sistemi ile takibin sağlanması yapılır.
  • Kağıt havlular sadece dispenser içinde kullanılmalıdır. Rulolar serbest şekilde kullanılmamalıdır.
  • Gıdalar adet sunum olarak hazırlanmalı, büfe temizliklerini buhar ile yapabiliriz.
  • Gıda üretimleri günlük yapılmalı, sunumlar az miktarlarda olmalı, sıklıkla yenilenmelidir.
  • Büfeden geri dönen ürünler enfekte şüphesi ile imha edilmelidir.
  • Ürünler ambalajlarından çıkarılarak mutfağa alınmalıdır.
  • Bebek sandalyeleri rutin uygulamada olduğu gibi sabunlu su ile yıkanmalı ve uygun dezenfektan ile dezenfekte edildikten sonra streç film ile kaplanmalıdır.
  • Bulaşık makinelerinin sıcaklıkları kontrol ve kayıt edilmeli, olası sıcaklık düşüşü ve uygunsuzluklar ivedilikle bildirilmelidir.
  • Masa ve sandalyeler 1 metre kuralına göre dizayn edilmelidir.
  • Restaurantlar için 3 ayrı ekip görevlendirilmelidir; 1. Servis yapan garsonlar, 2. Boş toplayan komiler, 3. Masa düzenini yenileyen ve temizleyen hijyen ekibi.
  • Yabancı uyruklu personellere işe başlamadan önce hastalığın yoğun şekilde etkili olduğu ülkelerde bulunup bulunmadıkları, veya bu ülke vatandaşları ile temasta olup olmadıkları sorulmalıdır.
  • Gribal enfeksiyon belirtileri gösteren hiçbir personel işe gelmemeli, rahatsızlığı ile ilgili hastane raporu temin etmelidir.
  • Personel lojmanları, ofis masaları, bilgisayar klavye ve mouselar, fotokopi makineleri, yazıcılar, ofis kapıları, dolap kapak ve çekmece kulpları gibi temas edilen tüm yüzeyler dezenfekte edilmelidir.
  • Masaj yapan çalışan her masaj sonrası duş almalıdır.
  • Yönetim ve departman toplantıları 1 metre kuralına göre dizayn edilmelidir.

İşletmelerde Yapısal Öneriler

  • Dar alanlı bina ve operasyon konseptleri (Restaurant, Büfe, Mini Club, SPA)
  • Nem oranı, havalandırma
  • Para ve kredi kartı alışverişleri
  • Uzaktan çalışma modelleri
  • Kiosk makineleri
  • Asansör sensör-takipli yönetimi

Salgın Hastalıklar Yönetimi ve Danışmanlığı

COVID-19 hastalığı şüphesinde, ya da ateşiniz ve öksürüğünüz varlığında nasıl hareket edebileceğimiz bilgisi için http://koronaonlem.saglik.gov.tr veya 184 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

Sunumu izlediğiniz için teşekkür ederiz.